„Postępy Fizyki” są czasopismem Polskiego Towarzystwa Fizycznego o ponad 75-letniej tradycji. Publikujemy teksty rzetelne, atrakcyjne i weryfikowalne, które upowszechniają wiedzę z fizyki, prezentują najnowsze osiągnięcia badań, pokazują zastosowania oraz aspekty interdyscyplinarne. Oczekujemy materiałów zgodnych z dobrym warsztatem naukowym: autor powinien rozróżniać fakty, interpretacje i hipotezy, unikać uproszczeń zniekształcających sens fizyczny oraz sygnalizować założenia, przybliżenia i zakres stosowalności modeli. Jednocześnie PF mają formę popularyzatorską: tekst powinien być zrozumiały dla określonego odbiorcy (na poziomie niewyższym niż reprezentowany przez studentów I stopnia kierunków ścisłych i technicznych) i prowadzić czytelnika spójną narracją od tła i postawienia problemu, przez wyjaśnienie mechanizmu i przedstawienie najważniejszych wyników lub argumentów, po interpretację oraz wnioski istotne również dla osób spoza wąskiej specjalności. 

W PF dopuszczalne są wzory i elementy formalne, o ile służą zrozumieniu: powinno być jasne, po co dany wzór się pojawia, co oznaczają symbole, jakie przybliżenia przyjęto oraz jaki jest sens fizyczny wyniku. Wzory są atutem, gdy porządkują kluczową zależność, pozwalają uchwycić rząd wielkości lub wspierają wyjaśnienie mechanizmu. Są natomiast obciążeniem, gdy stają się hermetyczne (skomplikowane równania, specjalistyczne oznaczenia, metody znane wąskiej grupie) bez przełożenia na język dostępny dla czytelnika i bez omówienia implikacji. Teksty marginalnie związane z fizyką (publicystyka, metafory „fizyczne” bez treści merytorycznej, opis technologii bez wyjaśnienia zasad działania) oraz teorie alternatywne bez rzetelnej weryfikacji i odniesienia do źródeł nie odpowiadają profilowi pisma.

W PF funkcjonują trzy działy, różniące się celem i sposobem podania treści. 

• „Badania i perspektywy” obejmują teksty przedstawiające zagadnienia i wyniki współczesnej fizyki oraz kierunki rozwoju tej dziedziny w formie przystępnej, lecz merytorycznie poprawnej, z naciskiem na mechanizmy, modele i interpretacje.

• „Szkoła i uczelnia” obejmuje materiały edukacyjne dostępne dla uczniów i użyteczne dla nauczycieli w prowadzeniu zajęć oraz samokształceniu: od poziomu szkoły podstawowej, przez szkołę średnią, po poziom akademicki; w tym dziale szczególnie cenimy jasno określony poziom, dydaktyczną strukturę oraz elementy wspierające uczenie (np. typowe pułapki intuicyjne, objaśnienia krok po kroku, scenariusze lekcji, propozycje prostych doświadczeń lub pytań sprawdzających). 

• „Ludzie i wydarzenia” obejmuje teksty o wydarzeniach z obszaru fizyki, sylwetki fizyków oraz analizy historii fizyki; w tym dziale kluczowa jest rzetelność faktograficzna i kontekst (dlaczego dane wydarzenie lub postać jest ważna), a przedstawienie idei fizycznych powinno być poprawne i możliwie klarowne, nawet jeśli samo jądro tekstu ma charakter historyczny lub środowiskowy.

Skala ocen 1–5 w trzech kategoriach

Recenzent proszony jest o wystawienie ocen 1–5 w kategoriach: wartość merytoryczna, wartość dla upowszechniania nauki, jakość językowa i forma. Poniżej przedstawiamy szczegółowe kryteria poszczególnych ocen.

Wartość merytoryczna (1–5)

5

• Treść w pełni zgodna z aktualnym stanem wiedzy; brak istotnych błędów i nieścisłości.
• Pojęcia fizyczne zdefiniowane i używane konsekwentnie, poprawne rozumowanie przyczynowo-skutkowe.
• Jasno zaznaczone założenia, przybliżenia i zakres stosowalności modeli.
• Twierdzenia weryfikowalne; wyraźnie rozdzielone fakty, interpretacje i hipotezy.
• Wzory poprawne, celowe i objaśnione: znaczenie symboli, przybliżenia, sens fizyczny wyniku.

• W Ludziach i wydarzeniach: wysoka rzetelność faktograficzna (daty, osoby, kontekst), a idee fizyczne przedstawione poprawnie.

• W Szkole i uczelni: brak sformułowań utrwalających typowe błędne intuicje.

4

• Treść merytorycznie bardzo dobra; ewentualne braki mają charakter punktowy i są łatwe do uzupełnienia.
• Nieliczne uproszczenia wymagają dopowiedzenia, ale nie zniekształcają obrazu zjawiska.
• W większości zachowana spójność pojęciowa; drobne niekonsekwencje terminologiczne do poprawy.
• Wzory/formalizm zasadniczo poprawne, lecz miejscami zbyt skrótowo skomentowane (np. brak pełnego objaśnienia oznaczeń lub implikacji).

• W Badaniach i perspektywach: brakuje krótkiego wskazania ograniczeń modelu lub warunków pomiaru/interpretacji.

• W Ludziach i wydarzeniach: pojedyncze elementy kontekstu historycznego lub faktografii wymagają doprecyzowania.

• W Szkole i uczelni: drobne korekty potrzebne, by uniknąć uproszczeń, które mogłyby być mylące na danym poziomie nauczania.

3

• Treść zasadniczo poprawna, lecz wymaga wyraźnego dopracowania precyzji i uzasadnień.
• Występują skróty myślowe, niedookreślone pojęcia lub pominięte warunki prawdziwości twierdzeń.
• Rozdział faktów i interpretacji bywa niepełny; argumentacja może wymagać wzmocnienia.
• Wzory/oznaczenia podane bez wystarczającego objaśnienia (symbole, założenia, sens wyniku), co utrudnia ocenę i odbiór.

• W Badaniach i perspektywach: niepełne wyjaśnienia mechanizmu lub brak jasnego opisu fizycznych implikacji i wniosków.

• W Szkole i uczelni: materiał merytorycznie zasadny, ale wymaga uporządkowania i doprecyzowania, aby nie utrwalał błędnych intuicji (również tych wynikających z niejasnego formalizmu).

• W Ludziach i wydarzeniach: idee fizyczne są zarysowane, ale zbyt skrótowo lub nie dość precyzyjnie, możliwe braki w kontekście lub weryfikacji wybranych faktów.

2

• Istotne nieścisłości lub błędy pojęciowe; podwyższone ryzyko wprowadzania czytelnika w błąd.
• Nieuprawnione uogólnienia, błędne wnioski lub fizyka potraktowana powierzchownie.
• Brak kontroli uproszczeń, pominięcie kluczowych ograniczeń modeli.
• Formalizm/wzory hermetyczne i/lub problematyczne merytorycznie: brak wyjaśnień, niejasne implikacje, specjalistyczne metody bez komentarza i zrozumiałego wyjaśnienia.

• W Badaniach i perspektywach: błędne interpretacje wyników, mylenie pojęć lub nieuprawnione wnioski z danych/modeli.

• W Szkole i uczelni: treści podane w sposób łatwo prowadzący do trwałych nieporozumień; ryzykowne uproszczenia, pojedyncze błędy merytoryczne.

• W Ludziach i wydarzeniach: istotne błędy faktograficzne albo mylące uproszczenia idei fizycznych.

1

• Rażące błędy merytoryczne, nieweryfikowalne tezy lub elementy pseudonaukowe.
• Zasadniczy brak treści fizycznej.
• Wzory (jeśli występują) pełnią rolę pozornej naukowości: brak poprawności i brak wyjaśnień.

• W Ludziach i wydarzeniach: poważne błędy faktograficzne lub narracja sensacyjna niezgodna z rzetelną historią nauki.

Wartość dla upowszechniania nauki (1–5)

5

• Jasno określony odbiorca (poziom) i konsekwentnie utrzymany poziom wyjaśniania.
• Spójna struktura prowadząca do zrozumienia: tło → problem → rozwinięcie (mechanizm) → interpretacja → wnioski dla szerszego odbiorcy.
• Wyjaśnienie mechanizmu, nie tylko opis, hierarchia informacji jest czytelna.
• Wnioski sformułowane jasno, z podaniem znaczenia/konsekwencji (także poza wąską specjalnością).
• Wzory wprowadzone w konkretnym celu, z objaśnieniem symboli i interpretacją wyniku językiem zrozumiałym dla odbiorcy.

• W Szkole i uczelni: wysoka użyteczność dydaktyczna (materiał bezpośrednio nadaje się do lekcji/samokształcenia; wyjaśnienia krok po kroku).

• W Badaniach i perspektywach: złożone treści są przetłumaczone na logiczną narrację bez utraty sensu.

• W Ludziach i wydarzeniach: tekst nie jest wyłącznie kroniką; pokazuje znaczenie osoby/wydarzenia i tłumaczy idee fizyczne na poziomie adekwatnym do czytelnika.

4

• Tekst w dużej mierze przystępny i dobrze prowadzony, wymaga punktowego wzmocnienia przystępności przekazu.
• Miejscami potrzeba dopisania definicji, skrócenia przeciążeń szczegółami lub lepszego podsumowania wniosków.
• Nieliczne fragmenty zbyt akademickie lub zbyt skrótowe.
• Wzory/formalizm zasadniczo pomocne, lecz wymagają lepszego komentarza (symbole, sens, wniosek).

• W Szkole i uczelni: drobne braki w metodyce (np. brakuje krótkich podsumowań, wskazania typowych zagadnień i możliwych pytań).

• W Badaniach i perspektywach: miejscami przydałoby się wyraźniejsze podkreślenie głównego przesłania i ograniczenie pobocznych detali.

• W Ludziach i wydarzeniach: potrzebne lepsze powiązanie faktów z ich znaczeniem dla rozwoju fizyki lub dla społeczności.

3

• Potencjał popularyzatorski, ale odbiór utrudniony przez niespójny poziom lub słabą strukturę.
• Tekst bywa zbyt specjalistyczny albo zbyt uproszczony.
• Wnioski nie są dostatecznie przełożone na język i perspektywę szerokiego odbiorcy.
• Wzory/oznaczenia często stanowią barierę: brak uzasadnienia ich użycia, brak objaśnień, brak interpretacji.

• W Szkole i uczelni: częste są przeskoki poziomu (np. od szkoły do aparatu akademickiego) lub pominięcie kroków wyjaśnienia.

• W Badaniach i perspektywach: nadmiar specjalistycznych szczegółów przesłania główną ideę.

• W Ludziach i wydarzeniach: duża liczba faktów bez klarownego włączenia w narrację i bez czytelnego wątku przewodniego.

2

• Tekst hermetyczny dla deklarowanego odbiorcy albo publicystyczny bez realnego wyjaśnienia fizycznego.
• Brak prowadzenia czytelnika: skoki logiczne, brak hierarchii informacji, gubienie w szczegółach.
• Wnioski niejasne lub nie wynikają z przedstawionych argumentów.
• Wzory zwiększają trudność tekstu: brak zrozumiałego wprowadzenia i komentarza.

• W Szkole i uczelni: materiał nieprzydatny dydaktycznie (nie da się go użyć na lekcji ani do samokształcenia bez głębokiej interpretacji).

• W Badaniach i perspektywach: brak tłumaczenia formalizmu/rezultatów na sens fizyczny.

• W Ludziach i wydarzeniach: brak kontekstu i wniosków; nie wiadomo, co czytelnik ma z wynieść z tekstu.

1

• Tekst nie realizuje celu upowszechniania: niekomunikatywny, chaotyczny lub wymagający całkowitego przepracowania koncepcji przekazu.
• Brak dopasowania do odbiorcy; brak wyjaśnienia mechanizmów.
• Formalizm bardziej utrudnia niż ułatwia zrozumienie tekstu.

• W Ludziach i wydarzeniach: tekst sprowadza się do luźnych anegdot lub niesprawdzonej narracji bez wartości faktograficznej.

Jakość językowa i forma (w tym atrakcyjność) (1–5)

5

• Język precyzyjny i klarowny; terminologia spójna i konsekwentna.
• Kompozycja bardzo dobra: wyraźna oś narracyjna, logiczne przejścia, czytelna hierarchia treści.
• Tekst atrakcyjny w lekturze: utrzymuje uwagę, nie nuży, nie gubi czytelnika w detalach.
• Wzory/oznaczenia wkomponowane w narrację: poprawna prezentacja, objaśnienia, płynność lektury zachowana.

• W Szkole i uczelni: szczególna klarowność kroków wyjaśnienia i konkretny podział na sekcje do bezpośredniego wykorzystania w dydaktyce, zrozumiałe podsumowania.

• W Ludziach i wydarzeniach: narracja historyczna/reporterska jest spójna, a kontekst jest podany w sposób czytelny i angażujący.

4

• Tekst czytelny i spójny; wymaga umiarkowanej redakcji (skróty, rytm zdań, powtórzenia, miejscowe doprecyzowania).
• Struktura zasadniczo dobra, choć miejscami wymaga wzmocnienia przejść lub podsumowań.
• Atrakcyjność lektury wysoka, z niewieloma fragmentami, gdzie uwaga czytelnika jest tracona.
• Formalizm bywa miejscami ciężki, ale po redakcji nie powinien stanowić bariery.

• W Badaniach i perspektywach: do poprawy bywa intensywność wywodu (za dużo wtrąceń technicznych).

• W Szkole i uczelni: drobne braki w porządkowaniu treści na poziomy (definicja → przykład → wniosek).

3

• Tekst zrozumiały, ale wymaga istotniejszej redakcji strukturalnej i stylistycznej.
• Nierówny styl, dygresje, przeciążenie szczegółami lub nieczytelne przejścia utrudniają śledzenie wywodu.
• Możliwe dwuznaczności językowe wpływające na sens fizyczny.
• Wzory/oznaczenia przerywają narrację (brak wprowadzenia/objaśnień, niejasne odwołania w tekście).

• W Szkole i uczelni: brakuje jasnych kroków i punktów kontrolnych dla czytelnika (co już wiemy, co z tego wynika).

• W Ludziach i wydarzeniach: wątek przewodni jest rozmyty, a fakty nie układają się w spójną opowieść z konkluzją.

2

• Język i forma wyraźnie utrudniają odbiór: liczne niejasności, chaos kompozycyjny, błędy lub niekonsekwencje terminologiczne.
• Czytelnik łatwo traci wątek; tekst jest nużący lub przytłaczający detalami.
• Wzory/oznaczenia zwiększają hermetyczność; brak objaśnień i płynnych odwołań.

• W Badaniach i perspektywach: częste jest przeładowanie terminologią specjalistyczną bez wprowadzenia.

• W Szkole i uczelni: forma nie nadaje się do zastosowania dydaktycznego bez gruntownej przebudowy.

1

• Tekst nieczytelny lub niespójny w stopniu uniemożliwiającym standardową redakcję; wymaga przepisania.
• Liczne błędy i niejasności uniemożliwiają pełne zrozumienie treści.
• Formalizm pogłębia niezrozumiałość.

• W Ludziach i wydarzeniach: brak elementarnej struktury narracyjnej i podstawowej rzetelności zapisu faktów.