Angielsko-polski słownik nowych terminów fizycznych

Komisja Nazewnictwa Fizycznego Polskiego Towarzystwa Fizycznego

Proponowane terminy ułożyliśmy w porządku alfabetycznym według słów angielskich. Przy niektórych terminach podajemy bardzo skrótowe określenie danego pojęcia, albo przynajmniej kontekst czy dziedzinę, w której termin występuje. Zdajemy sobie sprawę, że język fizyki - jak każda inna odmiana żywego języka -- nie da się wcisnąć w ciasne ramy jakiejkolwiek kodyfikacji. Dlatego nie traktujemy tego wykazu jako ostatecznego rozstrzygnięcia. Jednak jeśli umieszczamy więcej niż jeden polski przekład jednego terminu, to ich kolejność jest ważna - uszeregowaliśmy je według preferencji od najchętniej do coraz mniej zalecanych.

W niniejszym wykazie dopuszczamy, a nawet popieramy różne przekłady tego samego słowa występującego w różnych dziedzinach, gdyż są to wtedy różne terminy. Wystąpiło to w następujących słowach:channeling, cluster, interface, intermittency, kink, jet, mode, squeezing, upgrading. Zaproponowaliśmy również dwa polskie terminy, dla których nie ma zbliżonych angielskich odpowiedników, mianowicie: wuon na W boson czy zeton na Z0 boson. Utworzono je zgodnie z dotychczasową praktyką terminologiczną dla nośników oddziaływań: foton, pion, mion, gluon.

Dla najcięższych kwarków top i bottom pojawiły się już polskie przekłady, mianowicie kwark szczytowy i kwark denny (Świat Nauki, 11/1992, 18 oraz Postępy Fizyki 45, 6(1994) 595-598), ale uznaliśmy je za nieudane, dlatego ośmielamy się zaproponować zupełnie nowe polskie odpowiedniki: kwark wysoki i kwark niski (oprócz stosowanych równolegle określeń: kwark piękny i kwark prawdziwy). Nazwy: kwark górny i dolny są już zarezerwowane dla kwarków up i down.

Oczekujemy uwag i propozycji na temat przedstawianego wykazu i dalszych terminów pocztą elektroniczną na mój adres.

Bernard Jancewicz (bernard.jancewicz@ift.uni.wroc.pl )

Wykaz nowych terminów (ostatnie uzupełnienia z 31.08.2018)

antibunchingantygrupowanie (dotyczy cząstek w akceleratorach lub fotonów w wiązkach)
anyonenion, anyon (kwant o statystyce innej niż Bosego-Einsteina czy Fermiego-Diraca)
Atomic Force Microscope (AFM)mikroskop sił atomowych
attachmentprzyłączanie, przyklejanie (formowanie ujemnego jonu molekuły w gazie przez przechwycenie swobodnego elektronu w procesie zderzenia trójciałowego)
auto-correlatorautokorelator
auxetic (auxetic material)auksetyk (materiał, który rozciągany powiększa, a ściskany pomniejsza swoje rozmiary w kierunkach poprzecznych do kierunku rozciągania/ściskania)
auxiliary bosonbozon niewolniczy (to samo co slave boson)
axinoaksino (supersymetryczny partner aksjonu)
axionaksjon
axion chargeładunek aksjonowy
axion hairnajeżenie aksjonowe
axionic dipole momentaksjonowy moment dipolowy
back actiondziałanie zwrotne
Ballistic Electron Emission Microscope (BEEM)mikroskop balistyczno-elektronowy
band terminationzakończenie pasma (chodzi o pasma wzbudzonych poziomów jąder)
barioniumbarionium
baryogenesisbariogeneza
basin of attractiondorzecze atraktora (pojęcie z teorii chaosu)
beam splitterpłytka światłodzieląca, rozdzielacz wiązki
beautiful mesonmezon piękny
beautiful quarkkwark b (forma zalecana, zwłaszcza w tekstach naukowych), kwark piękny (w tekstach popularnonaukowych);
zob. też bottom quark (synonimiczna nazwa angielska, polski odpowiednik: kwark niski)
Big BangWielki Wybuch (termin z kosmologii)
Big-BoostWielkie Szarpnięcie (termin z kosmologii)
Big BounceWielkie Odbicie (hipoteza, iż zapadający się Wszechświat zaczął się rozszerzać)
Big-BrakeWielkie Hamowanie (termin z kosmologii)
Big CrunchWielka Zapaść, Wielki Kres, Wielki Krach (termin z kosmologii)
Big-FreezeWielkie Zamrożenie (termin z kosmologii)
Big-RipNagłe Rozerwanie (termin z kosmologii)
Big-SeparationWielka Separacja (termin z kosmologii)
bigitbigit (skrót od Bremer digit = cyfra Bremera)
blazarblazar (coś pośredniego między czarną dziurą a kwazarem)
bohriumbohr (pierwiastek 107)
boostpchnięcie, poryw (przekształcenie Lorentza zmieniające prędkości)
boosterprzyspieszacz wstępny (urządzenie dla fizyki cząstek)
bottom quarkkwark b (forma zalecana, zwłaszcza w tekstach naukowych), kwark niski (w tekstach popularnonaukowych);
zob. też beautiful quark (synonimiczna nazwa angielska, polski odpowiednik: kwark piękny)
bottomiumbotomium, kwarkonium niskie (piękne)
bound entanglementsplątanie związane
bounded entanglementsplątanie związane
braid algebraalgebra warkoczowa
branching ratiostosunek rozgałęzienia
branebrana (pojęcie z teorii strun)
breathing oscillationsoddychanie
bunchpaczka
bunchinggrupowanie (dotyczy cząstek w akceleratorach lub fotonów w wiązkach)
burst (gamma burst)błysk lub rozbłysk promieniowania gamma
burst (X-ray burst)błysk lub rozbłysk promieniowania rentgenowskiego
bursterburster, berster, błyskacz
cavitywnęka rezonansowa
c-bitc-bit (klasyczny bit informacji)
centaurocentaur (zderzenie wysokiej energii, w którym są produkowane wyłącznie piony naładowane, a nie ma pionów neutralnych)
channelingruch kanalikowy (ruch atomów w stojącej fali laserowej)
channelingkanałowanie (w kontekście zastosowań fizyki jądrowej do badania ciała stałego)
charginochargino, czardżino
charmed quarkkwark c (forma zalecana, zwłaszcza w tekstach naukowych), kwark powabny (w tekstach popularnonaukowych)
charmoniumczarmonium, kwarkonium powabne
chirality
left-handed (component)
right-handed (component)
chiralność
lewochiralna, lewa (składowa)
prawochiralna, prawa (składowa)
chirped pulseimpuls świergoczący, impuls komprymowany
chopperselektor prędkości, czoper (pojęcie z fizyki neutronów)
chromoelectric fieldpole chromoelektryczne
classical hairnajeżenie klasyczne
clusterklaster, zlepek, skupisko (w kontekście fraktali)
clusterklaster, zlepek (w konteście jąder atomowych i fizyki ciała stałego)
clustergromada (w astronomii)
clustergrono (w aksjomatycznej kwantowej teorii pola)
clustergrupa (w fizyce statystycznej)
cluster expansionrozkład grupowy (w fizyce statystycznej)
coherence analysisanaliza spójności
cold spotobszar chłodny
collapsarkolapsar (to samo co hipernowa)
collapsekolaps, zapaść, zapadanie się
collective entanglementsplątanie kolektywne
colliderzderzacz
colocalitywspółlokalność
confinement (of quarks)uwięzienie (kwarków)
connected netssiatki połączone (pojęcie z rozwiniętej teorii Hartmana-Perdoka wzrostu kryształów)
coolingwychładzanie (proces rozprężania plazmy kwarkowo-gluonowej połączony z obniżaniem jej temperatury)
cooling of atomschłodzenie atomów
corner cubekostka odbijająca, retroreflektor
cosmionkosmion
couplerzłączka
criticalitykrytyczność
crossed processproces skrzyżowany
crossing symmetrysymetria skrzyżowania
Current Imaging Tunneling Spectroscopy (CITS)prądowo obrazująca spektroskopia tunelowa
cw autocorrelator (= multishot autocorrelator)autokorelator pracy ciągłej
data sciencenauka o danych
debunchingrozgrupowanie
decoherencedekoherencja, rozspójnienie
deconfinementuwolnienie
detachmentodłączanie, odklejanie (zjawisko odwrotne do attachment)
detwinningodbliźniaczenie
dibariondibarion
dielectrondielektron
dilatondylaton
dilaton tadpolesefekty dylatonowe
dileptondilepton (para leptonów wytwarzanych jednocześnie)
dilution of entanglementrozcieńczenie splątania
dimuondimion
diquarkdikwark
Dirac distribution (not function!)dystrybucja Diraca (nie funkcja Diraca!), delta Diraca
diracondirakon (pole Diraca podlegające więzom)
disentanglementrozplątanie
distillable entanglementsplątanie destylowalne
doped semiconductor (= impurity semiconductor)półprzewodnik domieszkowany, półprzewodnik niesamoistny
down-converted lightparametryczny podział częstości światła
down-convertionparametryczny podział częstości (zjawisko, w którym światło po przejściu kryształu nieliniowego ulega podziałowi na dwie wiązki o jednakowych częstościach, rozchodzące się pod pewnym kątem)
down quarkkwark d (forma zalecana, zwłaszcza w tekstach naukowych), kwark dolny (w tekstach popularnonaukowych)
Dreibeintriada, trójnóg
dubniumdubn, dubień (pierwiastek 105)
dyondyon
ebitebit (para kubitów ze źródła EPR)
efficiency of entanglement distillationwydajność destylacji splątania
eightfold wayścieżka ośmiokrotna (poósmna ścieżka (G. Białkowski))
electropolishingczyszczenie elektrolityczne
Electrostatic Force Microscope (EFM)mikroskop sił elektrostatycznych
emergent phenomenonzjawisko emergentne
entangled statestan splątany (kwantowo skorelowany stan dwóch lub więcej podukładów)
entanglementsplątanie
entanglement distillationdestylacja splątania
entanglement of formationsplątanie formowania
entanglement swappingwymiana splątania
entanglement witnessświadek splątania
EPR sourceźródło EPR (źródło splątanych par cząstek jak w paradoksie Einsteina-Podolskiego-Rosena)
families (of quarks)rodziny (kwarków) (to samo co generacje kwarków)
fermion hairnajeżenie fermionowe
fiber laserlaser światłowodowy
Field-Ion Microscope (FIM)mikroskop polowo-jonowy
filling factorczynnik wypełnienia
Finite Scale Factor Singularityosobliwość przy skończonym czynniku skali (termin z kosmologii)
fire ballkula ognista
five-branepięciobrana
flavourzapach
flavour symmetrysymetria zapachowa
fluctuonfluktuon (stan elektronowy w ciele stałym, w którym elektron jest zlokalizowny w pobliżu fluktuacji koncentracji lub innego parametru ośrodka)
fluxoidwir, fluksoid (linia skwantowanego strumienia magnetycznego w nadprzewodniku. To samo co vortex)
free electron laserlaser na swobodnych elektronach
free entanglementsplątanie swobodne
freeze outwymrażanie (stan, w którym po hadronizacji ustalane są już ilości/widma cząstek stanu końcowego)
Friction Force Microscopemikroskop sił tarcia
fullerenfuleren
Fünfbeinpentada, pięcionóg
gain peakmaksimum wzmocnienia, pik wzmocnienia (pojęcie z dziedziny laserów półprzewodnikowych)
gated pulseimpuls bramkowany
gauginogaugino
generations (of quarks)generacje, pokolenia (kwarków) (to samo co rodziny kwarków)
genusrodzaj, genus
geongeon
geoniumgeonium (pojedynczy elektron uwięziony w pułapce Penninga - metatrwały pseudoatom wytworzony do pomiarów czynnika g elektronu)
ghostduch (stan układu kwantowego (np. struny) opisany przez wektor z przestrzeni Hilberta o zerowej normie)
glueballkula gluonowa (mezon gluonowy, czyli układ zbudowany z dwóch lub więcej gluonów)
gluinogluino
gluoniumgluonium (obojętny kolorowo układ złożony z samych gluonów)
graceful exitzgrabne wyjście (w modelach inflacyjnych postulat przejścia z ekspansji przyspieszonej do opóźnionej)
Grassmanniangrasmanian (rozmaitość, której elementami są podprzestrzenie pewnej przestrzeni n-wymiarowej)
graviphotongrawifoton
graviscalargrawiskalar
gravitinograwitino
habitable zonestrefa planetogenezy (obszar w galaktyce, gdzie możliwe jest powstawanie układów planetarnych)
hairnajeżenie (termin wieloznaczny. Wyrażenie no hair conjecture żargonowo tłumaczone jako hipoteza o braku włosów należałoby przetłumaczyć hipoteza o braku struktury)
hassiumhas (pierwiastek 108)
helicity
left-handed (component)
right-handed (component)
skrętność
lewoskrętna (składowa)
prawoskrętna (składowa)
heterotic stringstruna heterotyczna
hexadecapole momentmoment heksadekapolowy (moment rzędu czwartego o liczbie ładunków co najmniej 24=16)
Higgs bosonhigson, bozon Higgsa
Higgsinohigsino (supersymetryczny partner bozonu Higgsa)
Higgsonhigson
highly clusteredsilnie zgronowane (cecha zbioru obiektów, między którymi są małe odległości lub jest dużo połączeń)
hiperpolarisabilityhiperpolaryzowalność
holonholon (wzbudzenie przenoszące ładunek)
holonomyholonomia
hornszpic (maksimum stosunku dodatnio naładowanych kaonów i pionów w zderzeniu ciężkich jonów)
hot spotobszar gorący (w hadronie zlokalizowany obszar emisji cząstek o dużej krotności/pędach poprzecznych)
hybridhybryda (obojętny kolorowo układ związany mezonu i gluonu)
Hydrogen forcesiła wodorowa (zjawisko wiązania dwóch atomów wodoru w cząsteczkę dzięki siłom Van der Waalsa)
hyperinohiperino
Hypernovahipernowa (to samo co kolapsar)
idler beam (or idler wave)wiązka jałowa
imagingobrazowanie
impact factorwspółczynnik wpływu, współczynnik oddziaływania
impurity semiconductor (= doped semiconductor)półprzewodnik domieszkowany, półprzewodnik niesamoistny
incoming wavefala wchodząca, fala nadbiegająca
Inelastic Tunneling Spectroscopy (ITS)spektroskopia tunelowania niesprężystego
inflatoninflaton
inherent safetybezpieczeństwo wsobne, bezpieczeństwo pasywne (pojęcie występujące przy reaktorach jądrowych)
interfacemiędzypowierzchnia (powierzchnia oddzielające dwie różne substancje albo fazy jednej substancji)
interfaceinterfejs, sprzęg (urządzenie kontrolujące przepływ informacji między częściami składowymi systemu komputerowego)
intermittencyintermitencja, migotanie (duże lokalne fluktuacje w rozkładach zmiennych kinematycznych)
intermittencysporadyczność (w kontekście fraktali)
intrinsic semiconductorpółprzewodnik samoistny (półprzewodnik idealnie czysty, bez domieszek)
Inverse Photoemission Force Microscope (IPFM)mikroskop sił fotoemisji wymuszonej
ion-guidejonowód
ionicsjonika (konstrukcja i opis urządzeń wykorzystujących transport jonów)
isotropy groupgrupa izotropii (grupa, względem której dany wektor pozostaje niezmienny. W odróżnieniu od niej przez grupę stabilności rozumie się grupę niezmieniającą jakiegoś zbioru)
jacketosłona, otulina (osłona spełniająca funkcję moderatora neutronów)
jetdżet (ukierunkowana emisja radiowa i emisja cząstek z aktywnych galaktyk)
jetdżet, struga (strumień hadronów z fragmentującego partonu)
jetstruga (materia wypływająca z gwiazdy w dwóch przeciwnych kierunkach)
Kelvin Probe Force Microscope (KPFM)mikroskop sił z sondą Kelvina
Kerr lensingsoczewkowanie Kerra
kinkfałda (załamanie w czasoprzestrzeni (jak np. monopol lub struna kosmiczna) jako hipotetyczne źródło rozbłysków gamma)
kinkzgięcie, zagięcie (w widmie promieni kosmicznych)
kinkzałamanie (w detektorach śladowych miejsce odpowiadające rozpadowi cząstki naładowanej na naładowaną i obojętną)
kinkzałom (początek szybkiego wzrostu liczby produkowanych pionów w zderzeniu ciężkich jonów)
Laser Driven STM (LDSTM)laserowo sterowany STM
leakage currentprąd upływu
leptogluonleptogluon
lepton universalityuniwersalność leptonowa (przy dostatecznie wysokiej energii zderzenia stosunki rozgałęzień na pary elektron-pozyton, mion-antymion, taon-antytaon są bardzo podobne)
left-handedlewochiralny, lewy (w odniesieniu do chiralności)
left-handedlewoskrętny (w odniesieniu do skrętności (helicity))
lidar (Light Detection and Ranging)lidar
light-emitting diodedioda świecąca
light shiftprzesunięcie świetlne
linacliniak (akcelarator liniowy)
linear colliderzderzacz liniowy
Magnetic Force Microscope (MFM)mikroskop sił magnetycznych
magnetic resonance imagingobrazowanie metodą rezonansu magnetycznego
magneto-optical trappułapka magnetooptyczna
majoronmajoron
mass shellpowłoka masy
master equationrównanie M (w fizyce statystycznej i teorii procesów stochastycznych)
master equationrównanie główne (w optyce kwantowej, chemii i innych działach; przekłady "równanie mistrza", "równanie master" - niezalecane)
meitneriummeitner (pierwiastek 109)
microchipmikroprocesor
mixed entanglementsplątanie zmieszane
modemod (nie moda!), typ drgań (jedno z wielu rozwiązań równania falowego)
modetryb (sposób, w jaki dany program lub sprzęt działa po skonfigurowaniu przez użytkownika)
mode locked laserlaser z synchronizacją modów
mode lockingsynchronizacja modów
multilayerwielowarstwa
multimessenger astronomyastronomia wielonośnikowa (wykorzystywanie do obserwacji astronomicznych fal elektromagnetycznych, grawitacyjnych i neutrin)
multishot autocorrelator (= cw autocorrelator)autokorelator pracy ciągłej
multiversewieloświat (coś większego niż Wszechświat, nasz Wszechświat jest tego odgałęzieniem)
Near Field Acoustic Microscope (NFAM)mikroskop akustyczny bliskiego pola
neutralinoneutralino
non-demolition measurementpomiar nieniszczący
novalike binary systemukład podwójny typu nowa, nowopodobny układ podwójny
optical fiberświatłowód (w optyce)
optical fiberwłókno optyczne (w fizyce wielkich energii)
optical Kerr effectoptyczne zjawisko Kerra, optyczny efekt Kerra
optical molassemelasa optyczna
optical spannerklucz optyczny
optical tweezersszczypce optyczne
overlap integralcałka przekrywania
pairingdwójkowanie, łączenie się w pary
pants diagramdiagram typu portek, diagram portkowy
peletgranulka, kuleczka
penguin diagramdiagram pingwinowy
phasonfazon (elektron zlokalizowany w fazie I przy fragmencie fazy II, którego równowagę on sam podtrzymuje)
phantomfantom (termin z kosmologii)
phoninofonino
photinofotino
photonic catstan typu kota Schrödingera (stan pola elektromagnetycznego)
photonicsfotonika
Photon Scanning Tunneling Microscope (PSTM)fotonowy skaningowy mikroskop tunelowy
Photo Voltage STM (PVSTM)fotonapięciowy STM
piningzaczepianie (zjawisko dotyczące wirów w nadprzewodniku)
pistonpiston, tłok
planetesimalplanetozymal
polaritonpolaryton
polaritybiegunowość
polaronpolaron (cząstka skalarna)
polymerization of spinspolimeryzacja spinów
pomeronpomeron
postdoc positionstaż podoktorski
postdoctoral educationkształcenie podoktorskie
power broadeningposzerzenie nasyceniowe
preonpreon
probe pulseimpuls próbkujący
pseudo-spin valvezawór pseudospinowy
pullbackcofnięcie, cofanie
pulse compressionskracanie impulsu, komprymacja impulsu
pulse compressorkompresor impulsów, komprymator impulsów
pulse stretcherrozciągacz impulsów, dekomprymator impulsów
pump-probe schemeschemat pompa-próbka
pump-probe technicsmetoda pompa-próbka
pump pulseimpuls pompujący
pumping of entanglementpompowanie splątania
puncturenakłucie
punctured spheresfera nakłuta
quantum communicationłączność kwantowa, komunikacja kwantowa
quantum computingobliczenia kwantowe
quantum erasergumka kwantowa
quantum groupgrupa kwantowa
quantum hairnajeżenie kwantowe
quantum imagesobrazy kwantowe
quantum integrabilitycałkowalność kwantowa
quantum repeaterduplikator kwantowy
quantum waveguidekwantowód
quark confinementuwięzienie kwarków
quark familiesrodziny kwarków (to samo co quark generations)
quark generationspokolenia kwarków, generacje kwarków, rodziny kwarków (to samo co quark families)
quark moleculemolekuła kwarkowa, cząsteczka kwarkowa (układ dwóch kwarków i dwóch antykwarków)
quarkoniumkwarkonium (mezon kwarkowy, czyli układ kwark-antykwark)
quasi-deuteronkwazideuteron
quasi-fractalkwazifraktal
qubitkubit, qubit (bit informacji w obliczeniach kwantowych)
qubytekubajt (termin z informatyki kwantowej)
quditkudyt (termin z informatyki kwantowej)
quiver energyenergia drżenia
quivering motion (= Zitterbewegung)ruch drżący
qutritkutryt (termin z informatyki kwantowej)
quonkuon
radiative correctionpoprawka promienista, poprawka radiacyjna
radiative transporttransport promienisty
radionradion (pole skalarne, które parametryzuje promień w dodatkowych wymiarach)
rapiditypospieszność, raptowność
reference pulseimpuls odniesienia, impuls cechujący
reheating (także thermalisation)termalizacja (ustalenie równowagi termodynamicznej po zakończeniu inflacji)
relict radiationpromieniowanie reliktowe, promieniowanie szczątkowe
repellerodpychający punkt stały, repeler
right-handedprawochiralny, prawy (w odniesieniu do chiralności)
right-handedprawoskrętny (w odniesieniu do skrętności (helicity))
rotonroton (rodzaj wzbudzenia kolektywnego w nadcieczy)
runkurs (działanie urządzenia zbierającego dane pomiarowe)
running coupling constantbiegnąca stała sprzężenia, zmienna stała sprzężenia
rutherfordiumrutherford (pierwiastek 104)
sample pathtrajektoria próbna (termin z teorii dyfuzji)
saturation fluxstrumień nasycenia
sawtooth mapodwzorowanie piłokształtne
Scanning Capacitance Microscope (SCM)skaningowy mikroskop pojemności
Scanning Chemical Potential Microscope (SCPM)skaningowy mikroskop potencjałów chemicznych
Scanning Electrochemical Microscope (SEM)skaningowy mikroskop elektrochemiczny
Scanning Ion-Conductance Microscope (SICM)skaningowy mikroskop przewodnictwa jonowego
Scanning Near Field Optical Microscope (SNFOM)skaningowy mikroskop optyczny bliskiego pola
Scaning Probe Microscopy (SPM)skaningowa mikroskopia próbnikowa
Scanning Spin-Precession Microscopy (SSM)skaningowa mikroskopia spinowo-precesyjna
Scanning Thermal Microscope (STM)skaningowy mikroskop termiczny
Scanning Tunneling Microscope (STM)skaningowy mikroskop tunelowy
Scanning Tunneling Spectroscopy (STS)skaningowa spektroskopia tunelowa
Schrödinger cat statestan typu kota Schrödingera
seaborgiumseaborg (pierwiastek 106)
seeded beamwiązka domieszkowana
see-saw mechanismmechanizm huśtawki
selectronselektron (supersymetryczny partner elektronu)
self-affinitysamopowinowactwo
Self-Amplified Spontaneous Emissionsamowzmacniająca się emisja spontaniczna
selfassembling systemukład samoskładny, układ samoagregujący
self-assemblysamoskładność, samoagregacja (łączenie cząsteczek w agregaty w stanach równowagi)
self-consistent methodsmetody samozgodne, metody samouzgodnione (metody typu Hartree'ego-Focka)
self-mode-lockingsamosynchronizacja
self-organizationsamoorganizacja (powstawanie uporządkowanych struktur nierównowagowych)
selforganized criticalitysamoorganizująca się krytyczność
selforganizing systemukład samoorganizujący się
self-phase modulationsamoindukowana modulacja fazy, automodulacja fazy
self-similaritysamopodobieństwo (w miejsce grupy renormalizacyjnej w mechanice gazów i cieczy)
semionsemion (cząstki z fazą statystyczną +-pi/2 względem zamiany)
sfermionsfermion (supersymetryczny partner fermionu)
shot noiseszum śrutowy
showerpęk (strumień cząstek wtórnych powstających w atmosferze z powodu promieni kosmicznych)
signal beam (or signal wave)wiązka sygnałowa (albo fala sygnałowa) (jedna z wiązek o częstości niższej niż częstość światła laserowego w parametrycznym procesie oddziaływania światła laserowego z kryształem nieliniowym)
simple self-similaritysamopodobieństwo proste (pojęcie z teorii wymiarów fizycznych)
sine-Gordon equationsinusowe równanie Gordona
single shot auto-correlatorautokorelator jednostrzałowy
Sisyphus coolingchłodzenie syzyfowe (chłodzenie laserowe z gradientem polaryzacji)
Sisyphus effectefekt Syzyfa, zjawisko Syzyfa
skyrmionskyrmion
slave bosonbozon niewolniczy (to samo co auxiliary boson)
sleptonslepton, lepton supersymetryczny
slow roll conditionwarunek powolnego staczania się (w modelach inflacyjnych z polem skalarnym założenie, że jego pochodna czasowa zmienia się nieznacznie w charakterystycznym czasie ekspansji 1/H)
sneutrinosneutrino (supersymetryczny partner neutrina)
spallationspalacja, kruszenie (kruszenie jądra atomowego)
sparticlescząstka (supersymetryczny partner cząstki)
spectatorwidz
spectator nucleonnukleon-widz (występuje w opisie zderzeń jąder)
spectator particlecząstka-widz
spectator quarkkwark-widz, kwark bierny (kwark nie biorący udziału w oddziaływaniu)
spin flipprzejście z odwróceniem spinu, przeskok spinowy, przewrót spinowy
spinonspinon (wzbudzenie przenoszące spin)
spintronicsspintronika
squarkskwark, kwark supersymetryczny
squeezed statestan ścieśniony
squeezingścieśnienie (w kontekście optyki)
squeezingściskanie (w kontekście astrofizyki)
SQUIDpatrz: superconducting quantum interference device
staggered fermionsfermiony przestawne
steppółka (przedział energii zderzenia ciężkich jonów, w którym kształt rozkładu produktów nie zmienia się)
statefinderwyróżnik równania stanu
stopstop (supersymetryczny partner kwarka top)
strange quarkkwark s (forma zalecana, zwłaszcza w tekstach naukowych), kwark dziwny (w tekstach popularnonaukowych)
strangeletdziwadełko
streak camerakamera smugowa
strippingzdarcie, zdzieranie, striping
strongly clusteredsilnie zgronowane (cecha zbioru obiektów, między którymi są małe odległości lub jest dużo połączeń)
subluminal motionruch podświetlny
subluminal speed/velocityprędkość podświetlna
Sudden Future Singularitynagła osobliwość w przyszłości (termin z kosmologii)
subrecoil coolingchłodzenie poniżej granicy odrzutu
superconducting quantum interferencenadprzewodząca interferometria kwantowa
superconducting quantum interference device (SQUID)nadprzewodnikowy interferometr kwantowy (SQUID)
supercontinuumsuperkontinuum
super contoursuperkontur
superdeformed nucleusjądro superzdeformowane
superflavorsuperzapach
superluminal motionruch nadświetlny, ruch ponadświetlny
superluminal speed/velocityprędkość nadświetlna, prędkość ponadświetlna
supermultipletsupermultiplet
superparamagnetic effectefekt nadparamagnetyczny (występuje wtedy, gdy energia układu spinów atomowych tworzących pojedynczy bit zbliża się do energii termicznej)
superparticlesupercząstka
superspacesuperprzestrzeń
sympathetic coolingchłodzenie powiązane
symplectic Fourier transformationsymplektyczne przekształcenie Fouriera
tau particletaon, lepton tau
tauontaon
teleporteeprzedmiot teleportowany
teleportee photonfoton teleportowany
tempon (or chronon)tempon (albo chronon) (jednostka czasu równa \mi0e2/4 \pi mec zaproponowna przez Diraca w Nature139(1937)323)
terahertz radiationpromieniowanie terahercowe
thrustpchnięcie (wielkość używana do opisu produkcji cząstek w zderzeniach wysokoenergetycznych)
Ti:sapphire laserlaser szafirowy
top quarkkwark t (forma zalecana, zwłaszcza w tekstach naukowych), kwark wysoki (w tekstach popularnonaukowych);
zob. też true quark (synonimiczna nazwa angielska, polski odpowiednik: kwark prawdziwy)
toponiumtoponium, kwarkonium wysokie (prawdziwe)
trapping statestan pułapkujący
T-rayspromienie T
tunabilityprzestrajalność
true quarkkwark t (forma zalecana, zwłaszcza w tekstach naukowych), kwark prawdziwy (w tekstach popularnonaukowych);
zob. też top quark (synonimiczna nazwa angielska, polski odpowiednik: kwark wysoki)
twin boundarygranica zbliźniaczenia
twinningzbliźniaczenie
ultracold atomsatomy ultrazimne
undulatorundulator
unpaired electronselektrony niesparowane
upgradingudoskonalenie (dotyczy aparatury)
upgradinguaktualnienie (dotyczy oprogramowania)
up quarkkwark u (forma zalecana, zwłaszcza w tekstach naukowych), kwark górny (w tekstach popularnonaukowych)
Vielbeinwielonóg
Vierbeintetrada, czwórnóg
vortexwir (linia skwantowanego strumienia magnetycznego w nadprzewodniku)
vortonworton (soliton gładki na małych odległościach, który niesie wszystkie liczby kwantowe zwykłych cząstek)
wake fieldkilwater, pole wzbudzone
waveletfaletka, falka
W bosonwuon, bozon W
winding numberliczba nawinięć (w teorii strun i teorii faz topologicznych)
Winowuino, wino
world sheetwstęga świata
world volumebryła świata, objętość świata, wąż świata
wormholerączka, uchwyt, tunel czasoprzestrzenny, tunel robaka
wrappingowijanie (pojęcie z teorii grawitacji)
Z0 bosonzeton, bozon Z0
Zinozetino, zino
Zitterbewegung (= quivering motion)ruch drżący
Z-pinchsamozaciskanie Z, skurcz Z
Zweibeindiada, dwunóg